Udar mózgu a używanie produktów z nikotyną

Udar mózgu jest jedną z głównych przyczyn zgonów i trwałej niepełnosprawności na świecie. Do najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka udaru należą palenie tytoniu oraz ekspozycja na dym tytoniowy. Badania epidemiologiczne i kliniczne jednoznacznie wskazują, że zarówno aktywne, jak i bierne palenie istotnie zwiększa ryzyko udaru niedokrwiennego i krwotocznego. Coraz więcej dowodów wskazuje, że używanie innych produktów z nikotyną również nie jest bezpieczne.

Mechanizmy związane z używaniem nikotyny, które zwiększają ryzyko udaru

Palenie tytoniu oddziałuje na układ sercowo-naczyniowy wielotorowo:

• uszkadza śródbłonek naczyń krwionośnych,
• nasila procesy miażdżycowe,
• zwiększa agregację płytek krwi i krzepliwość,
• podnosi ciśnienie tętnicze,
• powoduje skurcz naczyń mózgowych,
• zwiększa stres oksydacyjny i stan zapalny.

Te mechanizmy sprzyjają powstawaniu zakrzepów oraz pękaniu naczyń, co bezpośrednio prowadzi do udaru mózgu. To toksyczne składniki dymu tytoniowego m.in. nikotyna odpowiadają za ich występowanie. Niestety użytkownicy innych produktów z nikotyną
np. e-papierosów lub tytoniu podgrzewanego również narażeni są na wiele z tych toksyn. Większe ryzyko udaru mózgu to problem wszystkich osób stosujących komercyjne wyroby z nikotyną.

Tradycyjne papierosy a udar mózgu

Palenie klasycznych papierosów jest jednym z najlepiej udokumentowanych czynników ryzyka udaru. Osoby palące mają 2–4 razy wyższe ryzyko udaru niedokrwiennego w porównaniu do osób nigdy niepalących. Ryzyko to rośnie wraz z liczbą wypalanych papierosów dziennie.

Istotne jest, że:

• udary u palaczy występują w młodszym wieku,
• palenie zwiększa ryzyko zarówno pierwszego udaru, jak i nawrotu udaru,
• kobiety palące i jednocześnie stosujące doustną antykoncepcję hormonalną są w szczególnie wysokiej grupie ryzyka.

Dobrą wiadomością jest fakt, że zaprzestanie palenia prowadzi do stopniowego zmniejszenia ryzyka udaru, a po kilku latach zbliża się ono do poziomu osób niepalących.

Bierne palenie a udar mózgu

Ekspozycja na dym tytoniowy, nawet bez aktywnego palenia, również zwiększa ryzyko udaru mózgu. Badania wykazały, że osoby narażone na bierne palenie mają o około 20–30% wyższe ryzyko udaru w porównaniu do osób nieeksponowanych na dym tytoniowy.

Należy pamiętać, że nie istnieje bezpieczny poziom ekspozycji na dym tytoniowy — nawet krótkotrwałe narażenie powoduje zaburzenia funkcji śródbłonka i wzrost krzepliwości krwi.

E-papierosy (vaping) a udar mózgu

E-papierosy są często postrzegane jako „bezpieczniejsza alternatywa” dla tradycyjnego palenia, jednak coraz więcej badań wskazuje na ich negatywny wpływ na układ naczyniowy.

Aerozol z e-papierosów:

• zawiera nikotynę (często w wysokich dawkach),
• zwiększa ciśnienie tętnicze i częstość akcji serca,
• nasila stres oksydacyjny,
• upośledza funkcję śródbłonka.

Badania obserwacyjne sugerują, że osoby regularnie używające e-papierosów mają podwyższone ryzyko udaru, szczególnie gdy vaping łączy się z paleniem tradycyjnych papierosów (tzw. dual use). Choć dane długoterminowe są nadal ograniczone, obecny stan wiedzy nie pozwala uznać e-papierosów za bezpieczne w kontekście ryzyka udaru.

Tytoń podgrzewany (heated tobacco products)

Podgrzewacze tytoniu dostarczają nikotynę bez spalania, nie oznacza to jednak braku ryzyka.

Ze względu na ich stosunkowo krótką obecność na rynku, brak jest jeszcze dużych badań długoterminowych dotyczących udaru mózgu. Dlatego musimy polegać na badaniu biomarkerów, które zwiastują większe ryzyko sercowo- naczyniowe. Dostępne badania pokazują, że dym/aerozol z tytoniu podgrzewanego:

• zawiera nikotynę,
• zawiera substancje wywołujące reakcje zapalne,
• pogarsza funkcję naczyń krwionośnych,
• zawiera substancje mogące wpływać na procesy miażdżycowe.

W świetle badań, nie należy pomijać wpływu nikotyny na patologię naczyń mózgowych i należy podkreślić, że podgrzewacze tytoniu nie są nieszkodliwe.

Dobre wiadomości

Zaprzestanie palenia lub odstawienie produktów z nikotyną zmniejsza ryzyko udaru. Również osoby, które miały udar zyskają po rzuceniu palenia. Zredukuję się zagrożenie kolejnym udarem oraz innymi problemami zdrowotnymi.

Podsumowanie

• Palenie tytoniu jest jednym z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka udaru mózgu.
• Dotyczy to zarówno papierosów tradycyjnych, jak i biernego palenia.
• E-papierosy oraz podgrzewacze tytoniu również wykazują niekorzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy i mogą zwiększać ryzyko udaru.
• Najskuteczniejszą strategią prewencji udaru jest całkowite zaprzestanie używania komercyjnych produktów z nikotyną.
• Odstawienie produktów z nikotyną znacząco zimniejsza ryzyko udaru

I.Przepiórka, M.Cedzyńska

Bibliografia

Middlekauff H.R. Cardiovascular impact of electronic-cigarette use. Trends in Cardiovascular Medicine, 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31072697/

Hawkins BT, Brown RC, Davis TP. Smoking and ischemic stroke: a role for nicotine? Trends Pharmacol Sci. 2002 Feb;23(2):78-82. doi: 10.1016/s0165-6147(02)01893-x. PMID: 11830264. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11830264/

European Stroke Organisation (ESO). Guidelines on stroke prevention, 2021. https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/STR.0000000000000375