Algorytm uzależnienia — jak social media promują nikotynę
Algorytm uzależnienia — jak social media promują nikotynę
Jeszcze kilka lat temu wydawało się, że tradycyjne papierosy stopniowo odchodzą do przeszłości. Coraz więcej młodych ludzi deklarowało, że nie chce palić, a kampanie zdrowotne skutecznie pokazywały zagrożenia związane z nikotyną. Dziś jednak problem powraca w nowej formie. Rynek zdominowały kolorowe e-papierosy, podgrzewacze tytoniu i saszetki nikotynowe intensywnie promowane w mediach społecznościowych. Szczególną rolę odgrywają tutaj algorytmy zaprojektowane tak, aby jak najdłużej przyciągać uwagę użytkowników i wpływać na ich zainteresowania.
Mechanizm działania jest prosty: im dłużej oglądamy określony rodzaj treści, tym więcej podobnych materiałów pojawia się na stronie „Dla Ciebie”. W praktyce oznacza to, że wystarczy obejrzeć kilka filmów związanych z vapowaniem, aby aplikacja zaczęła regularnie wyświetlać treści dotyczące e-papierosów, smaków liquidów czy nowych modeli urządzeń. W efekcie młody użytkownik może odnieść wrażenie, że „wszyscy vapują”, nawet jeśli w rzeczywistości nie jest to prawdą.
Atrakcyjne treści
Treści związane z e-papierosami są często przedstawiane w atrakcyjny i estetyczny sposób. Influencerzy pokazują kolorowe urządzenia, modne smaki i efektowne chmury aerozolu. Vapowanie staje się elementem stylu życia – podobnie jak moda czy muzyka. W materiałach tych rzadko mówi się o uzależnieniu od nikotyny lub możliwych konsekwencjach zdrowotnych. Zamiast tego pojawia się przekaz sugerujący, że e-papierosy są nowoczesne, mniej szkodliwe od tradycyjnych papierosów i po prostu „cool”.
Potwierdzają to badania analizujące treści publikowane na popularnych platformach społecznościowych. Wyniki wskazują, że media społecznościowe mogą wpływać na postrzeganie saszetek nikotynowych i e-papierosów jako produktów modnych i stosunkowo nieszkodliwych, szczególnie wśród młodzieży. Treści te często normalizują używanie nikotyny i przedstawiają je jako element codzienności. Badania pokazują również, że użytkownicy, którzy początkowo interesowali się takimi materiałami, z czasem otrzymują coraz więcej podobnych treści. Może to wpływać na ich postawy i deklarowane zachowania zdrowotne.
Potrzeba akceptacji
Duże znaczenie mają także trendy i presja społeczna. Młodzi ludzie chcą być częścią grupy, a media społecznościowe wzmacniają potrzebę akceptacji. Jeśli popularni twórcy internetowi pokazują vapowanie jako coś normalnego i atrakcyjnego, łatwo zacząć traktować je jako zwykły element codzienności. Problem polega na tym, że większość tych produktów zawiera nikotynę – substancję silnie uzależniającą, która wpływa m.in. na układ nerwowy i odpornościowy.
Im więcej wyświetleń, tym więcej podobnych treści
Eksperci podkreślają, że algorytmy mediów społecznościowych nie promują treści dlatego, że są zdrowe czy wartościowe, lecz dlatego, że skutecznie przyciągają uwagę użytkowników. Kontrowersyjne lub efektowne filmy generują więcej wyświetleń, reakcji i komentarzy, dlatego rozprzestrzeniają się bardzo szybko. W efekcie młodzi ludzie są codziennie bombardowani materiałami normalizującymi używanie nikotyny.
Dlatego tak ważna staje się edukacja medialna i zdrowotna. Świadomość działania algorytmów może pomóc młodym użytkownikom lepiej rozumieć, dlaczego widzą określone treści i jaki wpływ mogą one mieć na ich decyzje. Media społecznościowe nie uzależniają od nikotyny bezpośrednio — mogą jednak skutecznie promować styl życia, który do uzależnienia prowadzi.
I.Przepiórka-Rosłońska; M.Cedzyńska
Mand A, Fonteyne K, Struik L
Examining How Oral Nicotine Pouches Are Trending on TikTok: A Qualitative Descriptive Study
JMIR Form Res 2025;9:e73032 DOI: 10.2196/73032
https://formative.jmir.org/2025/1/e73032
TikTok Engagement Traces Over Time and Health Risky Behaviors: Combining Data Linkage and Computational Methods
Xinyan Zhao, Chau-Wai Wong
https://arxiv.org/abs/2406.15991?utm_source=chatgpt.com
