Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym: 801 108 108
Aktualności

Opublikowano czwartek, 11-12-2014

Uzależnienie od tytoniu

Papierosy zjadają Cię żywcem. Palenie zżera organy i tkanki twojego ciała. Serce, płuca, usta, zęby i gardło. Nawet mózg. Rzuć palenie już dziś. Zadzwoń pod numer 801 108 108, aby uzyskać informację i pomoc.

Palenie tytoniu lub jego używanie w innej formie nie jest elementem stylu życia lub nawykiem, ale chorobą o określonej etiologii (przyczynach) oraz objawach; chorobą przewlekłą, nawracającą, ale możliwą do wyleczenia. W wydanej przez Światową Organizację Zdrowia 10. Rewizji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych pod numerem F17 wyróżnia się zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane paleniem tytoniu, w tym zespół uzależnienia od tytoniu (F17.2) i zespół objawów abstynencyjnych (F17.3), występujący u osób zaprzestających palenia.

Do uzależnienia od tytoniu może prowadzić zarówno palenie papierosów, jak i używanie tytoniu w innej postaci/. Uzależnienie od tytoniu może mieć postać farmakologiczną lub psychogenną; oba rodzaje uzależnienia występują często łącznie, choć z różnym nasileniem, czasami dominuje jedna z nich. Substancją psychoaktywną zawartą w tytoniu uzależniającą farmakologicznie jest nikotyna. Uzależnienie psychogenne ma natomiast źródło w mechanizmach psychicznych związanych z aktywacją układu nerwowego przez nikotynę bądź mechanizmach psychospołecznych związanych z funkcjonowaniem palenia w środowisku osobniczym lub społecznym osoby uzależnionej.

Zespół uzależnienia od tytoniu obejmuje szereg objawów behawioralnych, poznawczych i fizjologicznych, które rozwijają się przy wielokrotnym używaniu tytoniu. Badania dowodzą, że w sprzyjających psychicznych i społeczno-kulturowych warunkach objawy te mogą pojawić się już po kilku tygodniach, także u nastoletnich palaczy. Jeśli kobieta pali tytoń w okresie ciąży, to niektóre z objawów zespołu uzależnienia od tytoniu mogą wystąpić również u jej nowonarodzonego dziecka. Na zespół uzależnienia od tytoniu składają się objawy psychiczne (np. zmiany procesów poznawczych), behawioralne i fizjologiczne, które pojawiają się na skutek wielokrotnego użycia tytoniu. Zespół uzależnienia od tytoniu charakteryzuje się silną, często kompulsywną potrzebą używania tytoniu, trudnościami w zaprzestaniu palenia lub nawet kontrolowania tego zachowania, uporczywym używaniem tytoniu wbrew świadomości szkodliwych następstw palenia, przedkładaniem używania tytoniu ponad inne zajęcia i zobowiązania, a także stany aktywności biologicznej (np. sen), rosnącą tolerancją na nikotynę, występowaniem objawów zespołu abstynencyjnego. Psychologiczne uzależnienie od tytoniu jest regulowane przez mechanizm iluzji i zaprzeczeń, rozpraszania „ja” oraz mechanizm nałogowego regulowania uczuć. Uzależnienie od tytoniu jest także wzmacniane przez społeczną akceptację palenia, wzorce społeczne, wzory konsumpcji, zachowania rytualne i stereotypowe, które paleniu towarzyszą, reklamę i promocję wyrobów tytoniowych, niską cenę papierosów, nieefektywną politykę zdrowotną ograniczającą palenie. Wiele mechanizmów farmakologicznych (w mniejszym stopniu psychospołecznych) prowadzących do uzależnienia od tytoniu jest podobnych do mechanizmów występujących u osób uzależnionych od alkoholu lub narkotyków (np. marihuany lub heroiny). Porównywalna jest także siła i symptomatyczna charakterystyka uzależnienia. W zestawieniu z innymi substancjami neuroaktywnymi nikotyna dociera do mózgu bardzo szybko, podobnie jak alkohol i narkotyki oddziałuje na receptory ośrodkowego układu nerwowego oraz wpływa na funkcjonowanie ośrodka nagrody (dopamina) i kary (noradrenalina) w mózgu. Liczony w czasie wskaźnik nawrotów ma prawie identyczny przebieg u osób uzależnionych od nikotyny, alkoholu i heroiny. Natomiast nikotyna zawarta w papierosach oddziałuje na mózg w mniejszych, ale częściej i dłużej podawanych dawkach niż inne substancje psychoaktywne. W przypadku przeciętnego polskiego palacza, tj. osoby palącej 20 papierosów dziennie przez 20 lat to około 1,5-2 miliony dawek nikotyny w życiu. Podawanie niewielkich dawek nikotyny w regularnych interwałach czasowych nie prowadzi do stanów halucynogennych lub ostrych objawów intoksykacyjnych, co utrudnia palaczowi uświadomienie „narkotycznych” właściwości nikotyny. Właściwości te mogą być wzmacniane przez niektóre substancje dodawane do produktów tytoniowych, np. amoniak, który zmienia pH nikotyny. Inne „dodatki” tytoniowe same mają właściwości psychoaktywne, np. kofeina. Jeszcze inne, m.in. mentol poprawiają smak i zapach produktów tytoniowych, zachęcając obecnych i przyszłych konsumentów do ich użycia.

Zespół objawów abstynencyjnych to grupa objawów, występujących w różnych kombinacjach i w różnym nasileniu, pojawiających się już w dobę po bezwzględnym lub względnym odstawieniu nikotyny (zaprzestaniu lub ograniczeniu używania tytoniu). Pojawienie się objawów i przebieg zespołu abstynencyjnego są ograniczone w czasie i uzależnione od dawki nikotyny stosowanej bezpośrednio przed zaprzestaniem lub ograniczeniem jej przyjmowania. Stosowanie leków farmakologicznych, także tych zawierających nikotynę pomaga w osłabieniu tych objawów, a tym samym w zaprzestaniu palenia. Najważniejszym objawem odstawienia nikotyny jest nieprzeparta chęć ponownego zapalenia papierosa lub użycia innego produktu tytoniowego zwana potocznie „głodem nikotynowym”. Uczucie to jest związane z występowaniem szeregu subiektywnych i obiektywnych objawów abstynencyjnych, m.in. nastroju depresyjnego lub dysforycznego, drażliwości, frustracji lub gniewu, stanów lękowych, trudności w koncentracji uwagi i zaburzeń pamięci, napięcia i niepokoju, bezsenności, obniżenia ciśnienia krwi i częstości tętna, zmniejszenia stężenia kortyzolu i katecholamin we krwi, wzmożonego łaknienia, apetytu i przyrostu masy ciała. Objawy zespołu abstynencyjnego mogą się pojawić już kilka godzin od zaprzestania palenia, a ich największe natężenie zazwyczaj występuje po 1–4 dniach. U wielu palaczy większość objawów odstawienia nikotyny ustępuje całkowicie po 3–4 tygodniach. Jednak dwa objawy odstawienia nikotyny mogą sprawiać szczególne trudności i utrzymywać się przez długi okres. Nieleczone są często przyczyną nawrotów do palenia. Pierwszy z nich to „głód nikotynowy”, głównie objawy depresji, które mogą się nasilać po zaprzestaniu palenia, także u osób leczących się z powodu tej choroby. U co drugiego byłego palacza trwają co najmniej pół roku, a u wielu występują nawet po kilku, kilkunastu latach, najczęściej w sytuacjach stresogennych lub silnie kojarzonych z paleniem. Drugie to wzmożony apetyt i wynikające z niego zwiększenie masy ciała, utrzymujące się często ponad pół roku. Niekontrolowana nadwaga (a czasem otyłość) jest najczęstszym powikłaniem zaprzestania palenia i wymaga szczególnej uwagi zarówno ze strony osoby zaprzestającej palenia tytoniu, jak i lekarza prowadzącego leczenie odwykowe. Wzrost masy ciała po zaprzestaniu palenia dotyczy jednak nie więcej niż 1/3 palaczy i jest możliwy do zahamowania przy stosowaniu odpowiedniej diety, ćwiczeń fizycznych i leków odwykowych.




Back to Top ↑