Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym: 801 108 108
Aktualności

Opublikowano środa, 03-12-2014

Palenie tytoniu w Polsce – dzieci i dorośli

Papierosy zjadają Cię żywcem. Palenie zżera organy i tkanki twojego ciała. Serce, płuca, usta, zęby i gardło. Nawet mózg. Rzuć palenie już dziś. Zadzwoń pod numer 801 108 108, aby uzyskać informację i pomoc.

Palenie tytoniu w Polsce stanowi istotny problem zdrowotny, a rozmiary tego zjawiska są od kilkudziesięciu lat przedmiotem badań naukowych. Oparte na metodologii ustalonej przez międzynarodowe organizacje naukowo-badawcze badania ankietowe dotyczące palenia tytoniu przez dzieci i młodzież prowadzone są w Polsce od lat 90 [W ramach międzynarodowych projektów HBSC (ang. Health Behaviors in School-Aged Children) i GYTS (ang. Global Youth Tobacco Survey)]. Ich wyniki pokazują, że pali ok. 20% chłopców i 17% dziewcząt w wieku gimnazjalnym. Różnice w częstości palenia w populacjach chłopców i dziewcząt systematycznie zacierają się. Wielu nastolatków rozpoczyna palenie przed 10 r.ż., u palących występują objawy uzależnienia od tytoniu. Choć w ostatnich latach spada w Polsce odsetek nastolatków palących tradycyjne papierosy, to w tym samym czasie szybko rośnie odsetek palących papierosy ręcznie skręcane, fajkę wodną lub e-papierosy. Polskie nastolatki, w szczególności dziewczęta należą do najczęściej palących na świecie.

Badania socjologiczne pokazują, że skala palenia tytoniu w dorosłej populacji Polski jest także ogromna. Na przełomie 2009 i 2010 r., kiedy przeprowadzono w Polsce największe ogólnopolskie badanie na temat w dorosłej populacji [W ramach międzynarodowego projektu GATS (ang. Global Adult Tobacco Survey)], tytoń paliło 30% (9,8 miliona) Polaków, w tym 27% (8,7 miliona) codziennie. Codziennie palił co trzeci mężczyzna i co piąta kobieta. Dominowało palenie papierosów produkowanych fabrcycznie (99% palących). Niewielu Polakom udało się rzucić palenie – co piątemu mężczyźnie i co dziesiątej kobiecie. Polacy palą dużo (średnio 17 papierosów dziennie) i długo (średnio 23 lata).

Najczęściej palą Polacy w średnim wieku (30-50 lat), osoby niżej wykształcone i ubogie. Bezrobotni palą ponad dwukrotnie częściej (50%) niż osoby w dobrej sytuacji materialnej (20%). Paleniu tytoniu sprzyja używanie innych substancji psychoaktywnych, np. picie alkoholu lub zażywanie narkotyków. Bardzo wysokie odsetki palących (70%-80%) występują wśród osób chorujących na depresję i zakażonych wirusem HIV.

Epidemia palenia tytoniu osiągnęła w Polsce swój pełny wymiar tylko w populacji mężczyzn. W 1974 r. jedynie 15% mężczyzn nigdy nie paliło tytoniu. W 1982 r., kiedy notowano najwyższe odsetki palących, 65% mężczyzn paliło codziennie. W tym czasie częstość codziennego palenia tytoniu u mężczyzn w Polsce należała do najwyższych na świecie (paliło 70%-80% mężczyzn w średnim wieku). Od początku lat 80. odsetek palących mężczyzn stale się zmniejsza, od lat 90., kiedy za pomocą regulacji prawnych i programów zdrowotnych ogranicza się palenie, w tempie prawie 1% rocznie. Od początku lat 80. do dziś odsetek codziennie palących mężczyzn zmniejszył się ponad 2-krotnie.

Epidemia palenia tytoniu u polskich kobiet ma inną dynamikę niż wśród mężczyzn. Przed II wojną światową palenie papierosów przez kobiety było rzadkie i dotyczyło raczej kobiet wykształconych, mieszkających w miastach. Jedynie 15% kobiet urodzonych przed lub w czasie wojny paliło papierosy, tylko 8% mieszkanek wsi. Po wojnie częstość palenia tytoniu u kobiet zaczęła się szybko zwiększać, zwłaszcza wśród urodzonych w latach 1945–1960. Podobnie, jak u mężczyzn na początku lat 80. odsetek palących kobiet osiągnął najwyższy poziom (32%). Po tym czasie częstość palenia wśród kobiet zaczęła spadać, ale, niestety, nie we wszystkich grupach wieku. Podczas, gdy u młodszych kobiet (w wieku 20-40 lat) odsetki palących spadły dwukrotnie (z ok. 45%-50% do 22%), u kobiet w średnim wieku znacznie się zwiększyły (np. z 18% do 33% u kobiet w wieku 50-59 lat). Wśród kobiet w wieku 40-59 lat wzrost ten wynika z przechodzenia do starszych grup wiekowych powojennej generacji kobiet, w której palenie było najczęstsze. Na szczęście, w ostatnich latach częstość palenia tytoniu w tej grupie wiekowej nie wzrasta. W najnowszych badaniach [Przeprowadzonych np. w ramach projektu badawczego „Diagnoza Społeczna”] widać pierwsze oznaki spadku częstości palenia w całej populacji kobiet. W 2013 r. odsetek palących kobiet spadł pierwszy raz w historii poniżej 20%. Niestety poziom palenia przez Polki w średnim wieku wciąż jest najwyższy w Europie. Także społeczny obraz palenia tytoniu wśród kobiet w Polsce wygląda inaczej niż 40-50 lat temu. Obecnie częściej palą niewykształcone niż dobrze wykształcone kobiety; od lat 70. ponad dwukrotnie zwiększył się odsetek palących kobiet na wsi (z 8% do 19%), w miastach kobiety palą prawie tak samo często, jak mężczyźni.




Back to Top ↑